MUHİBBİ

Muhibbi’den gazel   Bilmedim ahvâlimi gerçi ne hâl üstündedir Şol kadar bildim nefs ile cidâl üstündedir Fikri zikri âşıkın gerçi visâl-ı yârdir Lîk hiç mümkün değil, fikri muhâl üstündedir Gözleri dolmayanın âhir dolar toprağ ile Hâce-i dünya gibi kim fikr-i mal üstündedir Ölmez ol kim anıla adı anun iylik ile Tâ kıyamet anılır ol kim kemâl üstündedir Fahr-i âlem bakmadı dünyaya fakr etti kabûl Ol mübarek cismine bak gör ki şal üstündedir Korkarım ki gark ede bir gün beni seylâb-ı eşk Kaldı hayrette Muhibbî sanki hâl üstündedir

Bu gazel Kanunî’ye ait. Osmanlı hükümdarları içerisinde en hacimli divanın sahibi (1) ve bütün Divan Edebiyatı içinde de en çok gazel yazan şair sultana. Şöyle diyor bütün bilgeliğiyle: Gerçi gidişatımın ne durumda olduğunu bilmedim; ama şu kadarını bildim ki nefis ile çekişme halim devam ediyor (Daha ne istiyorsun koca hünkar İ.P.). Gerçek âşıkın fikri de zikri de Sevgili’ye kavuşmadır; lakin bu hiç mümkün görünmüyor. Çünkü bu fikir temelsizdir (yani sevgiliye kavuşabilen âşık görülmemiştir). Kim ki cihan bezirganı gibi mal-mülk fikri ile yaşamaktadır, mal onun gözünü doyuramaz; ama sonunda toprak doyurur. Adı iyilik ile anılan kişi asla ölmez; kim ki kemâl (olgunluk) üzerine yaşar, adı ta kıyamete kadar kalır. Alemin övüncü olan Hz. Peygamber, dünyaya dönüp bakmadı ve fakr halini kabul etti. Nitekim (ipeklerin değmeye can attığı) mübarek bedenine baksan, kuru bir şal üstünde görürsün. (Efendiler Efendisi’nin “Fakrım fahrimdir / Fakirliğimle övünürüm” mealinde bir hadisi vardır. Buradaki fakirlikten kasıt muhtemeldir ki zengin olup da fakir gibi yaşamaktır.) Gözlerimden akan yaşların seli bir gün beni (sürükleyip denizinde) boğacak diye korkuyorum. Muhibbî bu işe hayrette kaldı, galiba (şu an) hâl üstündedir.(Tasavvufta kendinden geçişi temsil eden hayret makamı sufinin hâl ehli olması anlamına da gelir.) Doğrusu bir hükümdarın onca nimet içinde yaşarken böyle duyarlı ve mahviyetkâr şiir yazması ibrettir. Yahut şöyle denilmeli; yönetici makamında olanlar bu söylenilenler çerçevesinde hareket ederlerse kendileri iki cihan saadetine erdikleri gibi memleketleri de yükselir gider. Kanunî devletinde olduğu gibi. *** (1) Muhibbî Divanı’nın günümüz diliyle çeviri yayını 1000 Temel Eser serisinden çıkmış olup Doç. Dr. Coşkun Ak tarafından yayınlanmıştır. (Ankara, 1987; 875 s.) Divan orijinal harfleriyle ilk önce II. Mahmud’un kızı Adile Sultan’ın himmetiyle yayınlanmıştır. (Dersaadet, 1308 h. / 1890, 236 s.) Divanın Nuruosmaniye Kütüphanesi’nde 3873 numara ile kayıtlı olup Karamemî tarafından tezhiplenen nüshasının tıpkıbasımı Kültür Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır. (Ankara, 2001, 30 s. + 280 yaprak) Divanın son tıpkıbasım yayını ERDEMİR (Ereğli Demir Çelik TAŞ) tarafından ve hiçbir fedakarlıktan kaçınılmayacak şekilde yapılmıştır. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi 5476 numarada kayıtlı bu nüshanın her sayfası, saray nakkaşı Karamemî tarafından farklı motifler kullanılarak tezhiplenmiş, yine saray hattatı Mehmed Şerif Efendi tarafından ta’lik hat ile yazılmıştır. Bizzat Kanuni’nin kendine ait bir nüsha olarak özenle hazırlatılan divan, ERDEMİR tarafından da şeker-renk kağıdına varasıya kadar özel bir itina ile prestij yayını olarak 1000 adet basılmıştır. Bu baskıyı elinize aldığınızda, Batılıların Kanunî’ye neden “Muhteşem” dediklerini pek çok bakımdan anlıyorsunuz. Türk kültürüne böylesine önemli bir hizmetle katkıda bulunan ERDEMİR’in sayın ilgilileri Abdullah Şener ile İsmail Bayazıt’a yürekten teşekkürler. Bir de küçük hatırlatma: Divan o kadar aslına benzetilmiş ki sertablı, miklepli, şemseli, şirazeli cildi ile bir Kur’an görüntüsü kazanmış. Hatta mahfaza ciltbendine varasıya kadar. Kur’an’a benzememesi için hiç olmazsa cildinin orijinali taklid edilmeseymiş!..   Ya kale düşer ya başın!.. Yavuz Sultan Selim, Çaldıran seferine giderken (1514) Bayburt kalesini kuşattırmış, ancak kale çok sağlam olduğu için bir türlü fetih müyesser olmamıştı. Muhasara kumandanı Bıyıklı Mehmed Ağa, her gayreti gösterip, her tedbiri almış olmasına rağmen Yavuz’dan kendisine şu yolda bir pusula gelmesine mani olamamıştı: -Mertlik zamanı, kahramanlık sırasıdır. Ya kale düşer, ya başın!.. Gerçekten de Mehmed Ağa elinden geleni ardına koymuyordu. Hünkardan gelen mesaj moralini de bozmuş olmalı ki hiddetlenip, -Beni hepiniz bilirsiniz ağalar; din ü devlet için gayret göstermekten, can vermekten asla ictinabım yoktur. Tek Huda bu yolda ölmeyi nasip etsin. İlla ki kale pek sağlam. Benim başım düşmekle kale düşecekse siz şahit olun başımı vermeye hazırım. Varın, hünkara böylece bildirin. İki gün sonra kale düştü. Yavuz Sultan Selim müjdeyi alınca gülerek şöyle dedi: - Bıyıklı’yı zaten de bilirdik a, mektubumuz biraz ağırca düştü. Kendisini vezir edindim, varın şimdi de ona bildirin. BERCESTE Ya ver bana mihnetimce tâkat Ya tâkatım olduğunca mihnet Rabb’im!. Ya çektiğim sıkıntılara göre bana güç ver; ya gücüm yettiği kadar sıkıntı!.. Fuzulî

09 Şubat 2006, Perşembe

İSKENDER PALA

İSTİKLAL MARŞI’MIZIN AÇIKLAMASI

 

 

Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak;

Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.

O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak;

O benimdir, o benim, milletimindir ancak.

Mehmet Akif, Türk milletine cesaret ve tahammül aşılamak için ve onda bulunan duyguları harekete geçirmek için, şiirine korkma sözüyle başlıyor. Bayrak bir milletin geleceğinin ve bağımsızlığının sembolüdür. Bayrağın sönmesi Türk milletinin istiklalini kaybetmesidir. Şair ülkemizde tek bir insan kalana kadar bu vatanı savunacağımızı belirtiyor. O halde en son Türk bireyi son nefesini vermeden Türk istiklal ve bağımsızlığını yok etmek, Türk bayrağını söndürmek mümkün değildir. Zira bayrağımız milletimizin yıldızıdır. Bayrağın kaderi ile milletimizin kaderi birbirine bağlıdır. Bayrak bizimdir, biz yaşadıkça onu elimizden kimse alamaz.Türk milletinin bütün fertlerini öldürmedikçe bağımsızlığını kimse yok edemez.

Çatma, kurban olayım çehreni ey nazlı hilal!

Kahraman ırkıma bir gül! Ne bu şiddet, bu celal?

Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helal…

Hakkıdır, Hak’a tapan milletimin istiklal!

Şair, ikinci kıtada bayrağımızın o zaman ki kırgın, küskün, öfkeli halini dile getiriyor. Türk vatanının bazı parçaları, işgal edilmiştir. Bu yüzden bazı bölgelerde bayraklarımız indirilmiş, yerine düşman bayrakları asılmıştır. Kaş çatmak, öfke halini ifade eder. Kaş ayrıca, edebiyatımızda hilale benzetilir. Sevgilinin kaşları daima hilal şeklinde gösterilmiştir. Bayraktaki hilal de tıpkı nazlı bir sevgilinin kaşı gibi çatılmıştır. Kahraman Türk milletini üzmektedir. Türkün beklediği, özlediği gülen bir bayraktır.Türk bayrağının gülmesi göklerde dalgalanmasıdır. Bir aşığın sevgilisinden güler yüz beklemesi gibi bağımsızlığa aşık Türk milleti de özgürlüğün sembolü olan bayraktan gülmesini beklemektedir. Bu milletimizin en doğal hakkıdır. Çünkü, Türkler bağımsızlıkları ve bayrakları uğruna pek çok kan dökmüşlerdir. Bu kanları bayrağa helal etmeleri için onun da nazlanmayı bırakıp, göklerde dalgalanması gerekir. Türk milleti daima Allah’a inandığı için özgürlük onun hakkıdır.

Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım.

Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaştım!

Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarim.

Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım.

Şair “ben” diyor.(Ancak kastettiği mana aslında bizdir Türk milleti adına konuşmaktadır) Türk milleti ezelden beri hür yaşamıştır,hür yaşayacaktır. Onun özgürlüğünü elinden almak isteyen ancak çıldırmış olmalı,zira böyle bir harekete kalkışanlar ağır bir şekilde cezalandırılır. Türk milleti bağımsızlığı uğrunda önüne çıkacak her engeli aşacak güçtedir. O; böylesine yüce bir amaç için dağları delecek, enginlere sığmayıp,denizleri taşıracaktır güçtedir.

Garbın afakını sarmışsa çelik zırhlı duvar,

Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var.

Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar,

“Medeniyet!” dediğin tek dişi kalmış canavar?

Bu kıtada şair vatanımızı istilaya kalkışan Avrupalılara meydan okuyor. 20. asrın başında Avrupa medeniyeti 19.yy. deki görkeminden oldukça uzaktır. O sebeple şair batıyı tek dişi kalmış canavara benzetiyor. Ancak Avrupa mevcut teknik imkanlarını seferber ederek topuyla, tüfeğiyle, tankıyla bizi yok etmeye çalışmaktadır. Mehmetçik ise bu güce topla, tüfekle, mızrakla, kılıçla cevap vermeye çalışmaktadır. Avrupalı kendini çelik zırhla korurken Mehmetçik ona iman dolu altın göğsüyle karşılık vermektedir.

Arkadaş! Yurdumu alçakları uğratma, sakin.

Siper et gövdeni, dursun bu hayasızca akın.

Doğacaktır sana va’dettiği günler Hakk’ın…

Kim bilir, belki yarın, belki yarından da yakın.

Şair kahraman Türk askerine hitap ediyor. Türk yurdunu alçakları uğratmaması için gerekirse canini feda etmesini öneriyor. Şehit gövdelerinin meydana getireceği siperler düşmana mani olacaktır. Mehmet Akif düşmanın çok kısa bir süre içinde bu hayasızca akına son vereceği Allah’ın Türk milletine Kuran-Kerimde vaat ettiği zafer gününün yarından bile daha yakın bir zamanda doğacağına inanmaktadır.

Bastığın yerleri “toprak!” diyerek geçme, tanı:

Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.

Sen şehit oğlusun, incitme, yazıktır, atanı:

Verme, dünyaları alsan da, bu cennet vatanı.

Şair Türk ordusuna vatanin kutsallığını hatırlatıyor. Toprak ile vatan arasında büyük bir fark vardır. Toprağı vatan haline getiren onu elde etmek ve korumak için savaşan fertlerin varlığıdır. Kısacası sıradan bir toprak büyük bir değer taşımaz; ama vatan toprağı uğrunda şehit olan atalarımızın o topraktaki mezarlarıdır. Bu kutsal vatani dünyalara değişmeyiz. Toprak dünyanın her yerinde bulunur. Ancak atalarımızın kanlarıyla sulanan topraklar vatanimiz üzerindedir.

Kim bu cennet vatanının uğruna olmaz ki feda?

Şüheda fışkıracak toprağı sıksan, şüheda!

Canı, cananı, bütün varımı alsında Huda,

Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüda.

Bu vatan cennet kadar kıymetlidir. Şehit olanların ruhu dini inanışımıza göre doğrudan doğruya cennete gider. Şehitlerimiz bu vatan toprağında yattığı için cennetten farksızdır. Bir avuç toprağı sıksak şehitler fışkıracak sanırız. Canımızdan çok sevdiğimiz insanları varımızı yoğumuzu Allah alsında yalnız yaşadığımız sürece bizi vatanımızdan ayrı düşürmesin.

Ruhumun senden, ilahi, şudur ancak emeli:

Değmesin mabedimin göğsüne namahrem eli.

Bu ezanlar-ki şahadetleri dinin temeli-

Ebedi yurdumun üstünde benim inlemeli.

Allah’a şair hitap ediyor. Mehmet Akif’in Allah’tan tek dileği ibadet yerlerinin göğsüne düşman elinin değmemesidir. Camilerimizden okunan ezanlar sonsuza kadar Türk yurdunun üstünde inlemelidir. Çünkü bu ezanlar dinimizin temelidir.

O zaman vecd ile bin secde eder-varsa-taşim,

Her cerihamdan, ilahi, boşanıp kanlı yaşım,

Fışkırır ruh-ı mücerred gibi yerden na’şım;

O zaman yükselerek arşa değer belki başım.

Ezan sesleri yurdumuzun üstünde inledikçe şehitlerimizin de ruhları şad olacaktır. Ezan sesi sadece yaşayanlara değil, ölülere hatta onların mezar taşlarına bile tesir eden yüce bir anlam taşır. Şehit atalarımızın her şeyden arınmış ruhları yerden fışkıracak, ezan sesiyle ayağa kalkacak ve dışa yükselecektir.

Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilal!

Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helal.

Ebediyen sana yok, ırkıma yok izmihlal:

Hakkıdır, hür yaşamış, bayrağımın hürriyet;

Hakkıdır, Hakk’a tapan, milletimin istiklal!

Şair zafer gününün heyecanını yaşıyor. Şanlı bayrağımız dalgalandıkça gökyüzünü şafakla yarış edercesine gökyüzünü kızıl renge boyamaktadır. Türk milleti yeniden bağımsızlığına kavuşmuştur. Artık onun için yok olma korkusu kalmamıştır. Bayrağımız şehitlerimizin kanlarını hak etmiştir. Bağımsızlık Allah’a tapan ve doğruluktan ayırmayan Türk milletinin en doğal hakkıdir.

Mehmet Akif ERSOY